(GMT) / (Teh) 
  »  موقعيت جغرافيايي استان همدان

ـ

استان همدان در گستره اي به مساحت 19493 كيلومتر مربع ، در غرب ايران بين 33 درجه و59 دقيقه تا 35درجه و48دقيقه عرض شمالي و47درجه و34دقيقه تا 49درجه و36دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرارگرفته است .

اين استان از شمال به استانهاي زنجان وقزوين ،از جنوب به استان لرستان ،از شرق به استان مركزي واز غرب به استان كرمانشاه وقسمتي از استان كردستان محدود است .

ناهمواري ها

ناهمواري هاي استان در طي دوران زمين شناسي دچار تغييرات زيادي شده است .يكي از عوامل تغيير شكل ناهمواري هاي استان ،آبهاي روان در برخي مناطق باتخريب ارتفاعات وانباشتن مواد درچاله ها ،سبب كاهش ارتفاع كوه ها وپيدايش دشت هاي متعددي شده اند . در برخي مناطق نيز ،شدت عمل آب هاي روان به اندازه اي بوده كه شكل ناهمواري ها را معكوس كرده است ،مثلاً كوه به دره تبديل شده يا دره ي عميق دوره هاي گذشته ،اكنون به صورت كوه در آمده است . كوه خان گرمز در غرب تويسركان نمونه اي

جالب از اين پديده است .ناهمواري هاي استان به اشكال مختلف پديد آمده است كه ذيلاً به آن اشاره مي شود .

الف ـ ارتفاعات :

ارتفاعات استان عموماً جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي دارند وبه طور كلي در شمال ، مركز وجنوب استان قرارگرفته اند . هر يك از اين ارتفاعات ،شامل بخشي از كوههاي مختلف ايران است .

1-     ارتفاعات شمالي: اين كوه ها در قسمت شمال غربي كوه هاي مركزي ايران قراردارند وخط الراس آنها مرز بين استان همدان واستان قزوين است .جنس كوه هاي شمالي ، عمدتاً از سنگ هاي آذرين بيروني وسنگ هاي آهكي است .

2-     ارتفاعات مياني:شامل سلسله جبال الوند است كه به موازات ارتفاعات شمالي ، از مرزهاي غربي استان شروع مي شود وتا حوالي شهر ازندريان در نزديكي جاده ي همدان ـ ملاير ادامه دارد .قله ي الوند با ارتفاع 3574 متر از سطح دريا دراين سلسله جبال قراردارد وجنس اين كوه ها از سنگ هاي آذرين دروني (گرانيت ) مي باشد .

       درغرب استان ودر شمال دشت همدان بهار ارتفاعاتي قراردارد كه از نظر بلندي چندان مهم نيستند .اين ارتفاعات عمدتاً از     آهكهاي بلورين تشكيل شده اند . غار معروف عليصدر (در 75كيلومتري شمال غربي همدان) دراين تشكيلات به وجود آمده است .

3-     ارتفاعات جنوبي: اين ارتفاعات كه به كوه هاي گرو موسوم اند همانند ارتفاعات شمالي ومياني استان ، جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي دارند وبخشي از كوه زاگرس محسوب مي شوند . اين كوه ها به صورت ديواره اي بين استان هاي همدان ولرستان كشيده شده اند وجنس آنها ،عمدتاً از سنگ هاي آهكي است .مرتفع ترين قله ي اين كوه به نام كوه ورخاش به ارتفاع 3639 متر،حد فاصل استان هاي همدان ولرستان است .

      در جنوب شرقي استان ،نيز ارتفاعات پراكنده اي ديده مي شود كه از مهمترين آنها مي توان از كوه سرده وكوه گرمه نام برد .شهر

     ملاير  د ردامنه كوه گرمه واقع شده است .

4-     كوه هاي پراكنده : در حد فاصل ارتفاعات شمالي ومياني استان ،كوه هايي به طور پراكنده واقع اند كه از جمله ي آنها مي توان قلي آباد و قره داغ را در شهرستان كبودرآهنگ نام برد .

 

پ- دشت ها:

دشت هاي استان از نظر نحوه ي پيدايش به دودسته تقسيم مي شوند .

-          دشت هاي تراكمي .

-           دشت هاي فرسايشي (كاوشي).

دشت هاي تراكمي در اثر انباشت آبرفت ها در مناطق پست به وجود آمده اند ودشت هاي فرسايشي در اثر تخريب وجابه جايي مواد سازنده ي ارتفاعات ايجاد شده اند ، دشت هاي ملاير وتويسركان از نوع فرسايشي وبقيه دشت هاي استان از نوع تراكمي است .

پست ترين اراضي استان در دشت نهاوند ودر محل خروج رود گاماسياب  از استان همدان قراردارد كه داراي 1420 متر ارتفاع ميباشد

آب وهوا

آب وهواي استان به طوركلي تحت تاثير عرض جغرافيايي ، ارتفاع ، مكان ،امتداد كوه ها و فاصله از درياست جابه جايي توده هاي هوا  در تعيين نوع آب وهواي هرمنطقه نقش مهمي دارد . توده هاي هوايي كه استان را تحت تاثير قرار مي دهند عبارتند از :

توده هاي شمالي:اين توده هوا در ماه هاي سرد سال از عرض هاي شمالي كشور حركت مي كند ، هواي استان را تحت تاثير قرار ميدهد  وسبب كاهش دما وبارندگي بيشتر به صورت برف مي باشد .

توده هاي جنوبي : اين توده هوا در ماه هاي گرم سال از عرض هاي جنوبي  كشور ومنطقه حركت مي كند .استان را تحت تاثير قرارميدهد و موجب افزايش دما وكاهش يا قطع بارندگي مي شود .

توده هاي غربي:اين توده ها در ماه هاي مرطوب به سال (آبان تا خرداد )از غرب ،جنوب غرب وشمال غرب وارد كشور شده وموجب افزايش نسبي دما وبارندگي در سطح استان مي شود .

-          به طور كلي آب وهواي استان در نتيجه وجود كوه هاي مرتفع ، رودخانه ها وچشمه سارهاي فراوان وپرآب وپستي وبلندي هاي زياد،متغير است . بدين ترتيب كه هواي دره هاي شمالي كوه الوند ،سرد وهواي دره هاي بخش مركزي ملايم مي باشد .زمستانهاي  اين استان سرد وپربرف وباران وتابستانهاي آن معتدل است .

رودخانه ها

رودخانه هاي استان ، عموماً از برف وباران فصول مرطوب تغذيه مي شوند ودر فصل تابستان كه گياهان نياز به آب دارند به استثناي يكي دو رود مثل گاماسياب وسيمينه رود ، خشك شده يا به حداقل ميزان آبدهي مي رسند .مهمترين  رودهاي استان عبارتند از:

1-     سيمينه رود واقع در بخش مركزي همدان ، از مجموعه رودخانه هاي كوچك وخشك رودهايي كه در مواقع بارندگي داراي آب  مي باشند  تشكيل مي يابد .

2-     رودخانه قره چاي (قوريچاي) از گردنه زاغه ودره هاي آبادي الفاوت وآبهندو سرچشمه گرفته ودر اراضي امزاجرد به سيمينه رود مي ريزد.

3-     رودخانه هاي دمق وايده لو از ارتفاعات شمالي دهستان سردرود وارتفاعات خدابنده لو سرچشمه مي گيرد وبه رودخانه سيمينه رود ملحق مي گردد .

4-     رودخانه وفرجين از قله كلاغ الوند سرچشمه گرفته وبه چراگاه آبادي گنج تپه بهار منتهي مي شود .

5-     رودخانه دره مرادبيگ ازكوه الوند سرچشمه مي گيرد وبه رودخانه خاكو مي ريزد .

6-     رودخانه سيمين از قله كلاغ لان الوند سرچشمه مي گيرد وپس از ملحق شدن به رودخانه هايي كه از گردنه اسدآباد وهمه كسي سرچشمه دارند بطرف آبادي امزاجرد جاري مي شود .

7-     رودخانه عباس آباد از دره هاي گنج نامه وتاريك دره سرچشمه گرفته وبه رودخانه خاكو منتهي مي شود .

8-     رودخانه خاكو از كوه الوند سرچشمه مي گيرد وپس از عبور از كنار آبادي هاي خاكو ،چشين ،مزدقينه ، گراچقا وده پياز در اراضي آبادي امزاجرد به سيمينه رود مي ريزد .

9-     رودخانه گردنه اسد آباد از گردنه اسد آباد سرچشمه گرفته واز كنار آبادي هاي رسول آباد فعلي وگنده جين گذشته ودر نزديكي آبادي مالك اشتر با رودخانه همه كسي يكي شده وبه سيمينه رود ملحق مي شود .

10-  رودخانه همه كسي از گردنه همه كسي سرچشمه مي گيرد وپس از عبور از چندين دهستان به رودخانه قره چاي منتهي ميشود.

11-  رودخانه درجزين از دره هاي جنوبي كوه خرقان سرچشمه گرفته پس از گذشتن از دهستان درجزين ، به رودخانه قره چاي مي ريزد .

12-  رودخانه شهاب از كوه هاي شرقي وغربي دهستان چهاردولي سرچشمه مي گيرد وپس از گذشتن از كنار آبادي خسرو آباد، به خرم رود ملحق مي شود .

13-  خرم رود از دره هاي جنوب غربي كوه الوند سرچشمه مي گيرد وپس از ملحق شدن به رودخانه شهاب به رودخانه گاماسياب منتهي مي شود .

14-  رود ملاير (حرم آباد) از ارتفاعات جنوب شرق ملاير سرچشمه گرفته ،به سوي ملاير جاري مي شود سپس جاده ملايرـ‌ بروجرد  را قطع كرده به طرف نهاوند ادامه يافته وبه گاماسياب مي پيوندد.

15-  رودخانه گاماسياب يكي از طويل ترين رودخانه هاي ايران به شمار مي رود . اين رودخانه از جنوب غرب شهرستان نهاوند سرچشمه مي گيرد .پس از عبور از دشت نهاوند وآبياري باغات وكشتزارهاي اطراف آن ، در كنارآبادي ليلي يادگار، شاخه رود ملاير (حرم آباد ) را دريافت مي كند ، در كنار آبادي گرديان ،قلقل رود از تويسركان بدان متصل مي گردد. گاماسياب از شاخه هاي اصلي رود كرخه به شمار مي آيد . رودخانه گاماسياب در طول شهرستان خرم آباد بنام سيمره ناميده مي شود وكليه رودخانه هاي شرقي كبير كوه وتمام رودخانه هاي لرستان به آن مي پيوندد وپس از گذشتن از لرستان در غرب خوزستان جاري وبنام كرخه ناميده مي شود وبالاخره به باتلاق هورالعظيم منتهي مي گردد.

16-  خرم رود از دره هاي شمال شرقي آبادي شهرستانه و ارتفاعات الوند سرچشمه مي گيرد وپس از عبور از تويسركان وارد شهرستان كنگاور مي شود .

17-  كرزان رود از علياي دره آيادي گشاني وسنجوزان سرچشمه گرفته ودر حدود آبادي اريكان با دو شعبه از رود سرابي وسركان يكي شده وبنام قلقل رود ، آبادي هاي اطراف خود را مشروب نموده وسپس به رودخانه گاماسياب منتهي مي گردد.

    
BAMDAD RITON CMS