(GMT) / (Teh) 
  »   شهرستان همدان

 شهرستان همدان

 

 موقعيت جغرافيايي :

شهرستان همدان يكي از شهرستانهاي هشتگانه استان مي باشد .شهر همدان مركز وبزرگترين شهراستان در اين شهرستان واقع شده است .اين شهرستان در عرض جغرافيايي 34 درجه و36دقيقه تا 35درجه و15دقيقه وطول جغرافيايي 48درجه و20دقيقه تا 49درجه و27دقيقه واقع گرديده است .

شهرستان همدان از شمال با شهرستانهاي كبودر آهنگ ورزن ،از شرق با استان مركزي واز جنوب با شهرستانهاي ملايرو تويسركان واز غرب با شهرستان بهار هم مرز مي باشد .

مساحت اين شهرستان 3675 كيلومتر مربع است كه 3/19 در صد از مساحت استان را شامل مي شود .

تقسيمات كشوري:

شهرستان همدان داراي سه شهر به نامهاي همدان ،مريانج وفامنين به مركزيت شهرهمدان بوده وداراي 198 پارچه آبادي ، سه بخش و12دهستان به شرح زير مي باشد :

-          بخش مركزي شامل 6دهستان به نامهاي هگمتانه ، گنبد،سنگستان ،ابرو ،الوند كوه غربي والوند كوه شرقي.

-           بخش فامنين شامل 3دهستان به نامهاي خرمدشت ،مفتح وپيشخور.

-           بخش شراء شامل 3دهستان به نامهاي جيحون دشت ،چاه دشت وشوردشت .

اوضاع اقليمي:

شهرستان همدان داراي آب وهواي نيمه خشك سرد بوده ورژيم بارندگي آن از تيپ اقليم مديترانه اي است. متوسط بارندگي اين شهرستان حدود 320ميليمتر ومتوسط درجه حرارت سالانه آن 5/10 درجه سانتيگراد مي باشد .

وضعيت توپوگرافي ورودخانه ها :

رشته كوه الوند در جنوب غربي شهرستان همدان با بلند ترين نقطه ارتفاعي 3480 متر قراردارد وبقيه وسعت شهرستان را دشت همدان ـ بهار در برگرفته ونقطه خروجي آبهاي شهرستان در محل كوشك آباد با ارتفاع 1680 متر واقع گردديه است .رودخانه هاي جاري در اين شهرستان عبارتند از :يلفان ،عباس آباد وقره چاي .

 پيشينه تاريخي:

بناي شهر همدان را به دياآكو پادشاه ماد (حدود 700سال قبل از ميلاد)نسبت مي دهند .هردوت نقل مي كند كه پادشاه ماد ،اين محل را كه اكباتان يا هگمتانه ناميده مي شد،به پايتختي برگزيد.

شهر همدان در زمان بخت النصر ويران شد وبعد ها داريوش بزرگ آن رامرمت نمود ودر زمان اشكانيان كه تيسفون پايتخت كشور بود، همدان نيز پايتخت واقامتگاه تابستاني اشكانيان گرديد.بعد از اشكانيان ،ساسانيان نيز قصرهاي تابستاني خود را در اين شهر بنا كردند. خرابه هاي باروري قلعه اشكاني برفراز تپه مصلي ومجسمه شير سنگي در يكي ازدروازه هاي همدان ،از آثار اين دوره مي باشند.در سال 23 هجري كه جنگ نهاوند روي داد، همدان به تصرف اعراب در آمد واز اين زمان به بعد گاهي مركز آبادي وثروت وزماني دچار چپاول وفقر بوده است .اين شهر در زمان ديلميان (319هجري)لطمات فراوان ديده است .در قرن ششم هجري سلجوقيان مركز خود را ازبغداد به همدان منتقل كردند ومدت 50سال ،اين شهر قديمي پايتخت سلسله سلجوقيان بود.در حمله مغول وتسلط تيموريان د رهر دو مرحله اين شهر ويران شد ودر زمان سلاطين صفوي شهر همدان مجدداً از نعمت آبادي بهره مند گرديد.

 

مجسمه شير سنگي:

يكي از يادمانهاي تاريخ باستان در شهر همدان, مجسمه شير سنگي است ,كه در انتهاي خيابان 12متر ي سنگ شير ودر وسط ميدان مربع شكلي به همين نام قرارگرفته است .تپه اي كه در حال حاضر مجسمه شير سنگي برروي آن واقع شده , تپه اي باستاني است,زيرا تابوت متعلق به دوره اشكاني ,از آن محل كشف شده وفعلاً در موزه تپه هگمتانه نگهداري مي شود. اين مجسمه به همراه قرينه اش ابتدا بر دروازه شهر همدان قرارداشته است واعراب به هنگام فتح همدان , آن را " باب الاسد " به معني دروازه شير ناميده اند.

در سال 319 ه ق نيز , كه ديلميان همدان را به تصرف خود درآوردند ,دروازه شهر را به كلي تخريب كردند .مردآويج ديلمي ,قصد داشت يكي از آنها را به ري منتقل نمايد ولي چون موفق نشد , پنجه هاي يكي از شيرها را شكست وديگري را بطور كامل تخريب نمود.مجسمه آسيب ديده , تا سال 1328 ه .ش برروي زمين افتاده بود, تااينكه   مهندس سيحون  , طراح ومعمار آرامگاه بوعلي ,آن را در محل فعلي نصب كرد.

تاريخ ساخت مجسمه شير سنگي ,مورد اختلاف است ,ولي از نحوه حجاري مجسمه ونزديكي آن به باروي اشكانيان وكشف تابوت دوره اشكاني از آن محل , چنين برمي آيد ,كه به اشكانيان مربوط مي باشد.اين اثر در تاريخ 15/10/1310 وبه شماره 93 در فهرست آثار ملي وتاريخي ايران به ثبت رسيده است .

 

بازار همدان

مجموعه بازار همدان كه در محدوده خيابانهاي باباطاهر ،اكباتان وشهداء قراردارد عمدتاً به دوره قاجاريه مربوط مي شود .اين بازار داراي 30راستا است وهر راستا مخصوص صنف وحرفه اي خاص است .تعدادي از اين راستا ها بدون سقف مي باشند كه در گذشته مسقف بوده اند .سقف تعدادي از راستاهاي مسقف فلز ي وجديد است .در اين مجموعه حدود 24 سرا وجود دارد كه نمايانگر رونق اقتصادي همدان در گذشته است كه به مرور زمان آسيب هايي ديده اند .در حال حاضر نورگيرهاي بازار از حالت اوليه خود خارج شده وبعضي از راسته ها هم صدماتي ديده اند .راسته هاي بازار همدان عبارتند از :

راسته بازار زرگرها- صندوق سازها مسجد جامع كفشدوزهاي بزرگ چلنگرها- قصابها قنادها مسگرها شيشه فروشها- نخود بريزها- قبله پيامبر-  حلبي سازها صحافخانه علاقبند ها- كفشدوزها موتابخانه- فلسطين حسين خاني حاج فضل اله گلشن دباغخانه- آهك فروشها حلاجها سمسارخانه شاهزاده حسين كهنه فروشها كاه فروشها .

مجموعه بازار همدان به شماره 2027در تاريخ 30/3/77 به ثبت فهرست آثار تاريخي رسيده است .

 

 

حمام قلعه

حمام قديمي قعه معروف به حمام حاج محمد سعيد دريكي از محله هاي قديمي واصيل همدان بنام محله قلعه يا قاشق تراشان واقع در خيابان شريعتي قرارگرفته است .اين حمام  احتمالاً‌ در اواخر قاجار بنا گرديده است وداراي مساحتي حدود 1500متر مربع ميباشد .

حمام قلعه شامل دو حمام زنانه ومردانه مي باشد كه در ورودي آن توسط مالك مسدود گرديده وحمام زنانه تقريباً سالم وپابرجاست ونياز به مرمت وتعمير اساسي دارد احتمالاً در صد تخريب حمام مردانه بيش از حمام زنانه مي باشد .

-          حمام زنانه

حمام زنانه شامل يك هشتي ورودي كه سه پله، كوچه خارج را به داخل حمام سرد متصل مي نمايد اين هشتي داراي سردر ورودي آجري مي باشد بوسيله طاقنمائي تزئين گرديده سمت راست اين سردر بعلت ترك عميقي كه در آن ايجاد شده در حال ريزش ميباشد.

حمام سرد داراي چهار ستون مي باشد كه توسط طاق كلمبو با قوسهاي جناغي بهم متصل گرديده است ونورگيري در وسط گنبد تعبيه شده كه نور كامل حمام را تامين مي نمايد ستونها سنگي بوده وداراي سرستون سنگي وپي آجري مي باشد .اين ستونها كاملاً ساده وبا سيمان سفيد پوشيده شده است .در دو طرف اين محوطه سكوهايي  به عنوان رختكن وكمد هاي چوبي قرار گرفته است وحوض سيماني چند ضلعي بصورت روكار در وسط حمام تعبيه شده است وحمام سرد بوسيله يك هشتي كوچك وراهرو باريكي به حمام گرم متصل مي گردد ويك اتاقك در كنار هشتي بين حمام سرد وگرم قرارگرفته كه احتمالاً تون قديمي حمام بوده است. حمام گرم نيز از لحاظ پلان كاملاً‌ قرينه حمام سرد مي باشد با اين تفاوت كه فضاي آن كوچكتر بوده ودر سه طرف حمام گرم سكوهايي بعنوان بينه قراردارد وهمچنين سرويس بهداشتي ودوش ها نيز در ضلع جنوبي حمام قرارگرفته است . فضاي داخلي اين حمام ها از زيبايي خاصي برخوردار است والبته به جز ستون سنگي با قوسهاي جناغي كه ستونها را بهم متصل مي كند هيچگونه تزئين وويژگي خاصي را دارا نمي باشد ولي با توجه به موقعيت مكاني مناسب ونزديكي به مجموعه بازار وبرخورداري از فضاي مناسب ونور كافي وهمچنين متراژ مناسب ميتوان با مرمت قسمتهاي آسيب ديده از آن بعنوان يك مكان فرهنگي مانند موزه مردم شناسي چايخانه سنتي محل برگزاري كلاسهاي هنرهاي دستي وغيره بهره جست .

-          حمام مردانه

حمام مردانه نيز داراي دو قسمت سرد وگرم باچهار ستون وطاق كلمبو وقوسهاي جناغي كه ستونها را بهم متصل ميكند ،مي باشد. حمام سرد بوسيله راهرو باريكي به حمام گرم متصل ميگردد كه حمام گرم نيز شامل دو قسمت ميباشد واتاقكي در قسمت پشت حمام سرد قرارگرفته كه از طريق يك راهرو از داخل حمام گرم ميتوان به آن راه پيداكرد كه احتمالاً تون مي باشد.قسمت زيادي از حمام گرم وتون حمام مردانه تخريب گرديده وسقف آن فرو ريخته است. حمام مردانه بعلت مسدود بودن در ورودي وتخريب كامل قسمتهايي از آن قابل دسترسي نمي باشد .

 

 

    
BAMDAD RITON CMS