(GMT) / (Teh) 
  »   شهرستان ملاير

 شهرستان ملاير

 

موقعيت جغرافيايي :

      شهرستان ملاير با مساحتي در حدود 3208 كيلومتر مربع يكي از شهرستانهاي تابعه استان همدان ودر مدار 34درجه و26دقيقه عرض شمالي و48درجه و50دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است .

از نظر محدوده هاي جغرافيايي ،شهرستان ملاير از شمال به شهرستان همدان وتويسركان ،از سمت مغرب به شهرستان نهاوند،از جنوب به استان لرستان واز سمت شرق نيز به استان مركزي محدود مي شود. بنا براين شهرستان در جنوب شرقي استان واقع شده است .

شهر ملاير بعنوان مركز شهرستان ،دومين شهر پر جمعيت استان مي باشد .شهرستان ملاير با وسعتي معادل 3208 كيلومتر مربع محدوده اي بالغ بر 9/16 در صد از كل وسعت استان را به خود اختصاص داده است .

تقسيمات كشوري:

شهرستان ملاير داراي دو شهر به نامهاي ملاير وسامن و256 آبادي وسه بخش و15 دهستان به شرح ذيل مي باشد :

-          بخش مركز ي شامل 7دهستان به نامهاي حرمرود عليا كوه سرده جوزان موزاران كمازان عليا- كمازان سفلي- كمازان وسطي .

-          بخش سامن شامل 4دهستان به نامهاي حرمرود سفلي آورزمان سامن سفيد كوه .

-          بخش جوكار شامل 4دهستان به نامهاي ترك شرقي- ترك غربي- جوكار- المهدي .

اوضاع اقليمي:

شهرستان ملاير داراي اب وهوايي نيمه خشك سرد بوده ورژيم بارندگي آن از تيپ اقليم مديترانه اي ومتوسط بارندگي آن حدود 300ميليمتر است ،ميانگين درجه حرارت سالانه 44/13 درجه سانتيگراد ومتوسط درصد نم نسبي حدود 66/62 مي باشد .

وضعيت توپوگرافي ورودخانه ها:

از كل وسعت شهرستان ملاير حدود 600كيلومتر مربع آن را دشت وبقيه راارتفاعات حاشيه اي كوهستاني تشكيل مي دهد .كوه لشگردر با 2928 متر ارتفاع وكوههاي قصر قجر (كوه گرمه)وكوه سرده (در شمال وشرق ملاير)به ترتيب با ارتفاع 2206و2777 متر از سطح دريا بلندترين نقطه اين شهرستان مي باشند ونيز پست ترين نقطه اين شهرستان 1550متر از سطح دريا ارتفاع دارد .رودخانه حرم آباد اصلي ترين رودخانه اين شهرستان است ورودخانه ملاير در پايين دست شهر ملاير پس از ورود به دشت ملاير وارد مسير رودخانه گاماسياب  مي شود. متوسط تخليه سالانه مسير رودخانه حرم آباد حدود 110ميليون متر مكعب در سال است.

پيشينه تاريخي:

مورخان در مورد وجه تسميه ملاير،نظرات مختلفي ارائه داده اند ،ازجمله گفته اند كه در زمان مادهادر اين نقطه ،با روشن كردن آتش برروي تپه ها وكوهها،اخبار را به ساير مناطق مي رساندند واز اين روي اين منطقه را ((مل آگر)) به معني تپه آتش (تپه بالاي آتش) مي ناميدند .اين منطقه اززمانهاي بسيار دور ،منطقه اي آباد وپر جمعيت بوده است .كه اسامي روستاهايي همچون مانيزان ،گوراب (جوراب) ، اسكنان وابنيه وآثاري چون دژگوراب ،تپه نوشيجان ، بيانگر قدمت تاريخي منطقه است.بناي شهرملاير مقارن است با حكومت قتحعلي شاه قاجار در سال 1188هجري شمسي كه ابتدا دولت آباد ناميده مي شده واحتمالاً با انقراض سلسله قاجار ،به ملاير تغيير نام يافته است .

بناهاي  تاريخي وفرهنگي شهرستان ملاير به شرح ذيل مي باشد :

آتشكده وقلعه باستاني نوشيجان تپه تاريخي گوراب(جوراب) برج سامن يخچال ميرفتاح خانه قديمي لطفعليان خانه مصدقي- بازار قديمي ملاير مقبره سيف الدوله.

  

برج سامن :

اين برج خشتي وگلي , در محله چال خانقلي شهر سامن واقع شده وقدمت آن به حدود 700سال قبل مي رسد وقطر پايه هاي آن در حدود 15 متر مي باشد .ارتفاع اين برج در ابتدا در 4 طبقه بوده است , كه در زمان جنگ جهاني اول در حمله روسها ,طبقه بالائي آن با توپ تخريب شده است .

 

يخچال مير فتاح :

اين بناي گنبدي شكل در ابتداي جاده ملاير به بروجرد ودر فاصله 2كيلومتري ملاير واقع شده ودر دوره قاجاريه توسط شخصي به نام ميرفتاح شيخ الاسلام وفرزندش محمود فتاحي شريف الملك , جهت انباشت يخ در فصل سرد واستفاده از يخها در فصول گرم, ساخته شده است .ارتفاع يخچال از سقف گنبدي آن تا كف 16متر وقطر آن در سطح زمين 12متر مي باشد . يخچال داراي دو درب است ,كه يكي مخصوص ورود آب وديگري با يك راه پله ,محل برداشت يخ بوده ,كه نهايتاً به قسمت انتهايي يخدان منتهي مي شود.ظرفيت يخچال نسبتاً زياد است ومصالح به كار رفته در آن ,تركيبي از آجر,سنگ وخشت است . در حال حاضر قسمتي از اين بنا تخريب شده است.سقف گنبد از دو لايه آجر وقسمت داخلي وخارجي ودر بين آنها , خشت به كار رفته وبه شكلي است كه ضخامت خشت بين دو لايه آجري ,از پائين به بالا كمتر مي شود. علت به كارگيري اين نوع مصالح , به منظور جلوگيري از نفوذ گرما به داخل يخچال وممانعت از به هدر رفتن سرما بوده است .

 

 

بازار ملاير

مجموعه بازار سرپوشيده ,كه شامل يك بازار اصلي ,دو بازار فرعي ,30سراوكاروانسرا وتعدادي منزل مسكوني مي باشد, در مركز شهر ودربافت قديمي آن قرارگرفته وورودي اصلي آن از خيابان بروجرد مي گذرد . شالوده اصلي اين بازار, در اواخر دوره قاجاريه (1224هجري) در زمان حكومت شيخ الملوك وتوسط وي ساخته شده است .

مجموعه بازار ,از يك راسته بازار بزرگتر كه جهت آن شمالي جنوبي  است ويك راسته بازار كوچكتر شرقي به غربي ,به نام بازار مهر عليخان تشكيل شده است ,كه اين دو بازار در چهار سوق ,يكديگر را قطع مي كنند. چهار سمت اين بازار ,به چهار محله ختم مي شود.

در ادامه ,بازار ديگري به موازات بازار شيخ الملوك , توسط ابوالقاسم خان نوري ساخته شده ,كه به بازار خان معروف است وپس از آن راسته ها وسراهاي متعددي در داخل ودو طرف بافت اصلي احداث شده است . به طوركلي پوشش سقف تمام قسمت هاي بازار ,داراي طاق هاي ضربي وگنبدي آجري است ونورگيرهايي در سرتاسر آن ودر دو طرف حجره ها تعبيه شده است .

اين اثر در تاريخ 17/9/1355 وطي شماره 1286/3 در فهرست آثار ملي وتاريخي ايران به ثبت رسيده است .

 

حمام بلور ايماني

حمام بلور ايماني واقع در شمال خيابان شهيد طلوعي ملاير از آثار اواخر دوران قاجاريه مي باشد .اين بنا تشكيل شده از دو قسمت مردانه وزنانه ،مساحتي حدود 950متر مربع را شامل مي شود .در قسمت حمام مردانه از طريق يك هشتي ورودي با 7پله به داخل حمام سرد راه پيدا مي نمايد .اين قسمت داراي دو طاق ضري گنبدي بزرگ در وسط وچهار طاق كوچك تر با 9ستون مي باشد كه جهت نگهداري سقف تعبيه گرديده است . در وسط صحن نيز حوض آبي كه قبلاً با خاك پر شده قراردارد واين قسمت از طريق يك راهرو باريك به حمام گرم مردانه متصل مي گردد كه داراي يك طاق ضربي گنبدي بزرگ در وسط ودو طاق كوچك تر با چهار ستون قطور در اطراف مي باشد . اين حمام داراي خزينه اي بوده كه در سالهاي اخير تبديل به دوش گرديده است .

حمام زنانه نيز كاملاً‌شبيه حمام مردانه مي باشد .قسمت داخل طاق گنبد با اشكال هندسي زيبايي تزئين گرديده است ونورگيرهايي نيز د رداخل گنبد تعبيه شده كه نور حمام گرم وسرد را تامين مي نمايد.اين بنا در حال حاضر در تملك اداره اوقاف ملاير مي باشد ودر تاريخ 27/10/77 به شماره 2259 ثبت فهرست آثار تاريخي گرديده است .

 

پل مرويل

پل آجري مرويل در 20كيلومتري جنوب شهرستان ملاير در كنار روستاي مرويل برروي يكي از شعبات رودخانه حرم آباد احداث گرديده ،اين پل از بناهاي احداث شده در اوائل دوره پهلوي مي باشد .

پل زمان آباد

پل زمان آباد يكي از آثار به جاي مانده از اواخر دوران قاجار مي باشد ،كه با يك دهانه هلالي شكل از آجروسنگ بر روي رودخانه روستاي زمان آباد بخش جوكار ملاير ساخته شده است .اين پل در گذشته تنها پل ارتباطي بشمار مي رفته ودر سالهاي بعد با احداث پل جديد ،پل تاريخي زمان آباد بصورت متروكه در آمده است كه مرمت آن مي تواند كمك موثري در حفظ يكي از آثار تاريخي منطقه باشد .

 

    
BAMDAD RITON CMS