(GMT) / (Teh) 
  »   گورستان پارتي / محوطه شير سنگي همدان

 گورستان پارتي / محوطه شير سنگي همدان

 

بدنبال كشف اتفاقي يك تابوت سفالي عمليات كاوشهاي محوطه شير سنگي همدان در سالهاي 1353و1354توسط هيئت باستانشناسي ايران به سرپرستي آقاي آذرنوش انجام پذيرفت .آثار مكشوفه شامل بقاياي يك گورستان اسلامي ويك گورستان مربوط به ادوار ساساني بود.گورستان اسلامي بدليل عمق زياد گورهاي ايجاد شده در بسياري از مواردبقاياي گورستان قديمي رامنهدم واز بين برده بود.در فصل اول حفاري (1353)14تدفين مشتمل بر 7تدفين در تابوتهاي سفالي چهار تدفين درون خمره- دو تدفين طاقباز ويك تدفين چمباتمه اي (جمع شده)بدون تابوت بدست آمد .تدفينهاي با يا بدون تابوت (طاقباز)ونيز تدفينهاي خمره اي عموماً برروي محور شمال شرقي جنوب غربي قراردارند.ولي در گروهي از اين تدفينها سر اجساد در سمت جنوب غربي وپاره اي ديگر در سمت شمال شرقي قرارداده شده اما تابوتهاي استفاده شده در نوع شمال شرقي همگي بيضي شكل با پوششي از تخته سنگهاي نازك وفرم تابوتهاي نوع جنوب غربي منطبق با خطوط بدن اجساد بوده وهمچنين پوشش آنهااز تخته سنگهاي نازك متفاوت يا گروه قبل يا پوشش سفال يا پوشش سفال وسنگ تواماً ميباشد (قسمت علياي تابوت با سفال پوشش داده شده   و قسمت تحتاني تابوت يا تخته سنگ )همچنين اين گروه از تابوتها داراي پوشش دومي از خشت ويا سنگ بوده اند كه در نوع سنگي آن تابوت در درون محفظه شيرواني شكل ايجاد شده بوسيله تخته سنگهاي بزرگ قرار داده شده ودر نوع پوشش خشتي پيرامون وروي تابوت يا خشتهايي به ابعاد 13تا 18در 12-25 در 32تا 33 سانتيمتر پوشانيده شده است .همچنين در تدفينهاي بدون تابوت شمال شرقي گاهي در جانب چپ گورها ديواره كوتاهي با سنگهاي بدون تراش ساخته اند .نوع ديگر تدفينهاي بدست آمده حالت چمباتمه اي (جنيني)مي باشد كه عموماً بدون تابوت بوده واجساد بحالت جنيني جمع شده وگاهي نيز اجساد را به پشت خوابيده ودستها بحالت صليبي برروي سينه قرارداده شده است همگي اين گورها جهت شمال غربي تا غربي دارند.درفصل دوم كاوشهاي اين گورستان (1354)جمعاً 51گور كاوش شدكه 31نوع تدفين طاقباز بدون تابوت 11تدفين چمباتمه 5تدفين در تابوت و2تدفين با پوشش خمره بودند همچنين در مجموع كاوشها در 2تابوت سفالي ويك تدفين بدون تابوت در هريك دو اسكلت قرارداشتند در ميان گورهاي كاوش شده از تدفينهاي طاقباز كشيده اعم از با تابوت يا بدون تابوت ويا تدفينهاي با پوشش خمره اي كه سراجساد در سمت جنوب شرقي قراردارد بجز دو مورد جزيي كه شامل يك لنگه گوشواره كوچك ونازك طلا ودو حلقه انگشتري مفرغي مي شد ,شئ ديگري بدست نيامد واشياء در دو نوع تدفين ديگر يعني چمياتمه اي ونيز تدفينهايي كه سر اجساد در جهت شمال شرقي قرارداشت بدست آمد كشف سكه اي مربوط به يكي از ساترا پيهاي هخامنشي (كاريه)در گروه تدفينهاي چمباتمه اي مشخص ساخت كه اين دسته از تدفينها مربوط به دوره هخامنشي (400قبل از ميلاد )مي باشد .مطالعات مقايسه اي تدفينهاي نوع جنوب غربي با كاوشهاي انجام شده در بين النهرين ومصر همچنين وضعيت قرارگرفتن اين تدفينها با ساير انواع ديگر در گورستان شير سنگي مشخص ميسازد اين دسته از گورها مربوط به دوره سلوكي مي باشد .در اين تدفينها شكل تابوت منطبق با خطوط بدن ساخته شده وهمانگونه كه اشاره شد داراي پوشش دومي از سنگ يا خشت نيز بوده اند ودر كف تابوتها نيز جهت تهويه سوراخهايي ايجاد مي نمودند واما كشف دو سكه از مهرداد اشكاني(حدود175ق.م )

وفرهاد دوم (129ميلادي )در تدفينهايي كه سر اجساد  در شمال شرقي قراردارند مسجل ساخت كه اين گروه از تدفينها مربوط به اوايل دوره اشكاني ميباشد .بصورت خلاصه وضعيت تاريخگذاري گورستان شير سنگي همدان بدين شرح مي باشد :

الف) تدفينهاي چمباتمه اي مربوط حدود 400ق.م اواخر دوره هخامنشي .

ب) تدفينهاي با يا بدون تابوت ويا با پوشش خمره اي كه سر اجساد در جنوب غربي قراردارند مربوط به دوره سلوكي.

ج) تدفينهاي با تابوت يا بدون تابوت ويا با پوشش خمره اي كه سر اجساد در شمال شرقي واقع شده مربوط به نيمه اول دوره اشكاني.

بنابراين اين گورستان از اواخر دوره هخامنشي يعني حدود400(ق.م)تا حدود اواخر قرن دوم قبل از ميلاد براي مدتي در حدود 200سال مورد استفاده بوده است واين سه روش تدفين بيانگر بوجود آمدن وگسترش سه جريان مذهبي متفاوت است كه طي اين دو قرن جامعه آن روزي همدان را متاثر ساخته است واستفاده ويا عدم استفاده از تابوت در تدفينهاي دوره هاي مذكور بيانگر وضعيت اقتصادي اقشار جامعه آن روزگار بوده است .

    
BAMDAD RITON CMS